Isang lugar lang ang may kulay na ito

Nakatayo ka sa dalampasigan na puno ng kulay-abong bato sa timog-kanluran ng Dominican Republic. Halos walang buhangin dito. Binabaligtad mo ang mga bato gamit ang paa mo, tulad ng ginagawa ng lahat, at pagkatapos, may isang batong humihinto sa iyo. Bughaw ito. Hindi pintado, hindi salamin. Bughaw sa kabuuan.

You are standing on a beach of grey stones in the southwest of the Dominican Republic. There is almost no sand here. You turn the pebbles over with your foot, the way everybody does, and then one of them stops you. It is blue. Not painted, not glass. Blue the whole way through.

Ang bato ay tinatawag na larimar, at may isang lugar lang sa buong Daigdig kung saan ito lumalabas mula sa lupa: isang burol sa mga bundok sa itaas ng baybaying ito. Naghanap ang mga tao ng pangalawang lugar sa loob ng limampung taon at wala pang nakakahanap. Ang mga lalaking naghuhukay nito ay gumagamit ng kamay na kasangkapan at balde na may lubid, dahil madudurog ng makinarya ang mismong bagay na kanilang hinahanap.

The stone is called larimar, and there is exactly one place on Earth where it comes out of the ground: a single hillside in the mountains above this coast. People have searched for a second one for fifty years and nobody has ever found it. The men who dig it out work with hand tools and buckets on ropes, because a machine would smash the very thing they came for.

Hindi luma ang pangalan nito. Noong isang libo siyam na raan pitumpu't apat, sinundan ni Miguel Méndez ang mga bughaw na bato pasalog sa ilog hanggang sa nasumpungan niya kung saan ito nahuhulog, at pinangalanan niya ang bato ayon sa kanyang anak na si Larissa at sa salitang Espanyol para sa dagat. Kung bibili ka ng isa balang araw, tingnan mong mabuti ang kulay. Kung mas malalim ang bughaw, mas malayo pababa sa burol na iyon ang pinuntahan ng isang tao.

The name is not old. In nineteen seventy four a man called Miguel Méndez followed the blue pebbles up a river until he found where they were falling from, and he named the stone after his daughter Larissa and the Spanish word for the sea. If you ever buy one, look hard at the colour. The deeper the blue, the further down that hill somebody had to go.